bijnieruitputting, burn-out, chronische stress

Bijnieruitputting: symptomen, oorzaken en aanpak

Sinds ik op de blog schreef over bijnieruitputting, krijg ik er vaak vragen over van lezers en mensen uit mijn omgeving. Bijnieruitputting is nog bij weinig mensen bekend. Ze weten niet wat de bijnieren doen en al helemaal niet wat de symptomen zijn bij uitgeputte bijnieren. Nochtans kampen meer en meer mensen met verzwakte bijnieren en belanden na jaren van stress uiteindelijk in een burn-out. Voorkomen is beter dan genezen, dus weten hoe je je bijnieren gezond houdt, kan je helpen dit probleem te voorkomen. En als je bijnieren al uitgeput zijn, kan je door je levensstijl aan te pakken veel doen om je bijnieren weer te laten herstellen. 

Wat zijn de bijnieren en wat doen ze?

De bijnieren zijn twee klieren die als een soort kapjes boven op de nieren liggen. De bijnieren bestaan uit het bijnierschors en het bijniermerg.

In het bijniermerg worden de hormonen adrenaline en noradrenaline aangemaakt. Adrenaline is een hormoon dat aangemaakt wordt als je woedend of angstig bent en zorgt ervoor dat je hartslag, bloeddruk en bloedsuikerspiegel stijgen. Het maakt je klaar voor actie. Noradrenaline heeft een gelijkaardige werking.

In de bijnierschors worden verschillende hormonen aangemaakt:

  • aldosteron (regelt de natrium-kaliumhuishouding en heeft effect op de bloeddruk)
  • cortisol, ook gekend als het “stresshormoon” (laat de bloedsuikerspiegel stijgen en werkt als een ontstekingsremmer)
  • mannelijke en vrouwelijke geslachtshormonen (progesteron, testosteron en oestrogeen)

Wat is bijnieruitputting?

Het wordt ook wel “het stresssyndroom van de 21e eeuw” genoemd. Bijnieruitputting is niet erkend door reguliere artsen. Zij behandelen enkel twee ziektes van de bijnieren, namelijk het syndroom van Cushing (te hoge cortisolaanmaak door een tumor in de bijnier of hypofyse) en de ziekte van Addison (te lage cortisol). Bijnieruitputting is geen “ziekte” in die zin dat de bijnieren nog wel functioneren, maar dat niet optimaal meer doen en niet goed anticiperen op stressprikkels.

Daardoor krijgt de persoon in kwestie veel klachten die zijn/haar levenskwaliteit negatief beïnvloeden. Voor bijnieruitputting bestaat geen medicatie. Orthomoleculaire of natuurgeneeskundige artsen of therapeuten kunnen soms wel ondersteuning bieden met kruiden en/of voedingssupplementen.

Wat zijn de symptomen van bijnieruitputting?

Er zijn heel wat klachten die gelinkt worden aan bijnieruitputting maar de belangrijkste symptomen zijn:

  • vermoeidheid, uitputting, algehele zwakte
  • lage bloeddruk
  • lage bloedsuiker
  • geheugenproblemen
  • niet-stressbestendig zijn
  • gevoelig voor scherp licht, sterke geuren en harde geluiden
  • drang naar zoet en zout
  • slaapproblemen (’s avonds moeilijk de slaap vatten en ’s ochtends moeilijk uit bed raken)
  • allerlei ontstekingen (vaak ziek zijn, eczeem, allergie, …)

Als je één of twee van deze symptomen hebt, wil dat uiteraard niet zeggen dat je aan bijnieruitputting lijdt. Maar als je veel symptomen van dit lijstje kan afvinken, is dat een alarmbelletje dat je bijnieren mogelijk verzwakt of uitgeput zijn.

Kan ik laten testen of ik bijnieruitputting heb?

Een bloedonderzoek naar je cortisolwaarden zal je niet veel wijzer maken. Dat is namelijk een momentopname en zegt niets over je cortisolprofiel doorheen de dag. Een reguliere arts zal enkel een diagnose stellen als je cortisolwaarde zo laag is dat er sprake is van de ziekte van Addison.

Bij bijnieruitputting is er eerder sprake van een verstoord cortisolprofiel. In een normale situatie is je cortisol ’s ochtends hoog zodat je fit wakker wordt. In de loop van de dag zal je cortisol dalen en ’s avonds op het laagste punt zijn. Melatonine (het slaaphormoon) is juist ’s ochtends laag en ’s avonds hoog zodat je makkelijk de slaap kan vatten. Bij uitgeputte bijnieren is dit ritme verstoord waardoor je ’s ochtends niet uit bed raakt en ’s avonds de slaap niet kan vatten.

Een orthomoleculair of natuurgeneeskundig arts zal door middel van verschillende speekselstalen doorheen de dag je cortisolprofiel meten en kan zo een diagnose stellen.

Wat zijn de oorzaken van bijnieruitputting?

Bij chronische stress worden de bijnieren langdurig overbelast totdat ze uitgeput raken. Deze overbelasting kan soms jaren aanhouden tot er sprake is van bijnieruitputting. Vaak zullen allerlei klachten er eerder al op wijzen dat de bijnieren verzwakt raken. Je voelt je minder fit, kan je moeilijker concentreren, raakt niet uit bed ’s ochtends, … Als er niet naar deze signalen geluisterd wordt en de stress toch aanhoudt, kom je in het stadium van bijnieruitputting (of burn-out) terecht.

Vaak wordt bij chronische stress nog enkel de job als boosdoener gezien. Maar stress kan veroorzaakt worden door verschillende factoren:

  • Werkgerelateerde stress (te veeleisende job of werken buiten je passie)
  • Stress door een ongeluk, zware ziekte of trauma
  • Overtraining (te veel en/of te zwaar trainen)
  • Stress door verkeerde voeding (suikerrijke voeding, chemische E-nummers, allergenen in de voeding, transvetten, …)
  • Te weinig slaap en ontspanning
  • Stress door dagelijks leven (overvolle agenda, druk gezinsleven, te veel prikkels, het hoge tempo van de huidige maatschappij)

Meestal gaat het om een combinatie van verschillende stressfactoren die leidt tot bijnieruitputting.

Wat is het verschil tussen bijnieruitputting en burn-out?

Beide hangen frequent samen. Bij mensen met burn-out is er vaak sprake van een probleem met de bijnieren (verzwakte of uitgeputte bijnieren). Maar het kan ook best zijn dat je bijnieren al verzwakt zijn, maar je nog niet in een burn-out beland bent. Als je bijnierproblemen niet aangepakt worden, is het haast onvermijdelijk dat je in een burn-out beland.

Hoe lang duurt herstel van bijnieruitputting?

Deze vraag is moeilijk te beantwoorden, maar ga er vanuit dat herstel tijd vraagt. Alles hangt af van het stadium van bijnieruitputting, wat je onderneemt om je bijnieren rust te geven en hoeveel steun je krijgt van je omgeving. Vaak is er sprake geweest van een jarenlange overbelasting en die kan je niet op enkele weken omkeren. Het is een kwestie van je leven anders te gaan inrichten. Als je na een herstelperiode namelijk je leven weer oppakt zoals ervoor, is de kans op hervallen groot. Ga op zoek naar de oorzaken van jouw bijnieruitputting, neem ze stuk voor stuk onder de loep en bekijk wat je anders kan gaan doen.

Hoe kan je levensstijl bijdragen aan herstel?

Het goede nieuws is dat een gezonde levensstijl helpt om je bijnieren tot rust te laten komen en ze de kans geeft om te herstellen. Dezelfde adviezen voor herstel gelden trouwens ook voor het voorkomen van bijnieruitputting.

Pure en onbewerkte voeding

Vermijd bewerkte voeding en eet zoveel mogelijk puur en onbewerkt zonder chemische E-nummers, bestrijdingsmiddelen, suikers en allergenen. Streef naar 500g groenten per dag en voeg gezonde vetten (avocado en olijfolie) en onbewerkte biologische eiwitten toe aan je voeding (rundsvlees, gevogelte, vis en eieren).

Probeer te achterhalen voor welke voeding je intolerant bent, aangezien voedselintoleranties ook een stressfactor zijn voor het lichaam. Vaak voorkomende intoleranties zijn die voor gluten, lactose, caseïne en soja.

Ook koffie, alcohol en chocolade zijn te mijden bij bijnieruitputting omdat deze je cortisolniveau verhogen en je bijnieren zo geen rust krijgen.

Hormoonfactorproof voeding is vrij van allergenen, bewerkte voedingsmiddelen en suikers en is een goede basis om je bijnieren te laten herstellen.

Op het aspect voeding bij bijnieruitputting ga ik in een volgende blogpost nog dieper in. Inspiratie om van start te gaan, kan je halen uit mijn gratis e-book “Genieten met groenten, 10 powerrecepten voor meer energie”.

Rustig bewegen

Rustig (blijven) bewegen is in de meeste gevallen aanbevolen. Denk daarbij aan fietsen, wandelen, yoga, … Zeker als je kiest voor beweging in de buitenlucht en daarbij nog je dagelijkse portie zonlicht opdoet, is dat gunstig voor je herstel. Zonlicht zorgt mee voor een goede aanmaak van melatonine, waardoor je ’s avonds makkelijker in slaap komt.

Wat je aankan, hangt af van je belastbaarheid en de mate waarin je getraind was voor je bijnieruitputting kreeg. Luister goed naar je lichaam. Het doel van bewegen in deze fase is dat het je ontspanning en energie geeft. Voel je je na het sporten of bewegen uitgeput en zwak? Dan is dat een teken dat je volgende keer rustiger aan moet doen.

Wanneer je al iets verder bent in je herstel, kan het goed zijn te starten met lichte krachttraining. Dit heeft een positief effect op de hormonale balans.

Stressbeperking

Dit is de cruciale factor in herstel van bijnieruitputting. De juiste voeding en beweging kunnen ondersteunend werken (en vooral zorgen dat de bijnieren niet nog verder belast worden), maar herstel is onmogelijk zonder je stress te verminderen. De bijnieren moeten rust krijgen. Dit betekent niet dat je platte rust moet nemen en de hele dag in bed of de zetel doorbrengen (hoewel dat misschien de eerste periode niet anders kan). Maar het houdt vooral in dat je dingen doet die jou ontspannen. Wat dat is, is voor iedereen anders. Aangezien je prikkelgevoeligheid verhoogt bij bijnieruitputting, zijn vooral rustige activiteiten geschikt. Je zal zelf merken dat je van een dagje de stad in niet meteen oplaadt. De meeste mensen hebben baat bij wat meer tijd in de natuur, meer stilte en tijd voor hen alleen. Ook sociale contacten met goede vrienden (in klein gezelschap) kunnen je energie geven.

Probeer ook eens wat body-mindtechnieken uit om jezelf in balans te brengen bijvoorbeeld yoga, mindfulness en meditatie, … Deze technieken kunnen je ook helpen beter met stress om te gaan na je herstel.

Voldoende slaap blijft uiteraard heel belangrijk. Probeer naar bed te gaan voor 22u30 (voor je cortisol te veel piekt en je de slaap niet meer kan vatten) en als het kan uit te slapen tot 8 à 9u. Mensen met bijnieruitputting hebben vaak net veel aan die uurtjes slaap in de vroege ochtend.

En nog een leuke stressverlager is knuffelen! Door te knuffelen maak je het hormoon oxytocine aan en dat helpt bij het reguleren van cortisol. Barbara Havenith, vrouwenarts bij Vrouwenpoli Boxmeer beveelt aan om 8x per dag 30-60 seconden te knuffelen.

Wat is de link met andere hormonale klachten?

Het hormonale systeem is heel complex en als er ergens iets fout loopt, heeft dat ook elders impact. Vaak hebben mensen met bijnieruitputting ook (symptomen van) een trage schildklierwerking. Door de bijnieruitputting aan te pakken, kunnen ook de (symptomen van) trage schildklier verbeteren. Een andere (medische) oorzaak van schildklierproblemen moet uiteraard uitgesloten worden.

Ook voor vrouwen in de (pre)menopauze zijn sterke bijnieren heel belangrijk. Zoals eerder gezegd produceren de bijnieren ook geslachtshormonen, weliswaar minder dan in de geslachtsklieren. Maar voor vrouwen in de overgang spelen de bijnieren dus een belangrijke rol bij de productie van oestrogeen (en progesteron). Vrouwen die in de overgang komen met verzwakte (of uitgeputte) bijnieren ervaren dan ook veel meer overgangsklachten.

Wil je meer lezen over bijnieruitputting?

Dan is het boek “Bijnieruitputting, het stresssyndroom van de 21e eeuw” van dokter Wilson een aanrader. Het is het referentiewerk over deze problematiek, met veel praktische tips om voor jezelf een herstelplan op te maken.

Workshop De-stress & Recharge

Ervaar je te veel stress? Voel je je futloos? Heb je moeite om te ontspannen? Wil jij een dag voor jezelf in teken van jezelf?

Kom dan mee genieten van de rust en ontspanning op zondag 19 november. Tijdens verschillende inspiratiesessies (kookdemonstratie, restoratieve yoga en groepssessie) leer je tips en tricks om rustiger en energieker in het leven te staan. Meer info over de De-stress & Recharge workshop vind je hier.

Workshop De-stress & Recharge

Wil je graag weten wat de Hormoonfactor voor jou kan betekenen?

De Hormoonfactor aanpak houdt steeds rekening met de aspecten voeding, training en stressbeperking. Door deze 3 aspecten aan te pakken met de principes van de Hormoonfactor verbeter je je levensstijl en krijg je opnieuw energie. Maak een afspraak voor jouw Hormoonfactor kickstart en krijg een persoonlijk adviesplan op maat.

Gerelateerde artikels

Delen: